به گزارش خبرگزاری حوزه، کتاب صد و یک مناظره جالب و خواندنی به قلم محمد محمدی اشتهاردی به گردآوری مناظرات مختلف پیرامون مسائل اعتقادی و دینی پرداخته که حوزهنیوز در شمارههای مختلف به انتشار آن خواهد پرداخت.
مقدمه:
پیامبر (ص) در مکه به سمت بیتالمقدس (قبله یهودیان) نماز میخواند و در مدینه نیز شانزده ماه پس از هجرت، به طرف بیتالمقدس نماز میخواند.
یهودیان دشمن، همین موضوع را بهانهای خوب برای محکوم کردن اسلام قرار دادند و گفتند: «محمد (ص) ادعا میکند که آیین و شریعتی مستقل آورده، در صورتی که قبله او همان قبله یهود است.»
اینگونه اعتراضات دل پیامبر (ص) را به درد آورد. آن حضرت شبها از خانه بیرون میآمد و دیدگانش را به آسمان میدوخت و منتظر وحی بود، تا اینکه آیه ۱۴۴ سوره بقره در مورد تغییر قبله از سمت بیتالمقدس به سمت کعبه نازل گردید.
نیمه رجب، شانزده ماه پس از هجرت بود. پیامبر (ص) در مسجد بنیسلمه (واقع در یک کیلومتری شمال مسجد احزاب) با جمعی نماز ظهر میخواند. پس از دو رکعت، جبرئیل آیه ۱۳۹ سوره بقره را نازل کرد. پیامبر در حال نماز به طرف کعبه برگشت و دو رکعت بعد را به طرف کعبه خواند. اقتداکنندگان نیز متابعت کردند و آن
مسجد به نام «مسجد ذوقبلتین» معروف گردید.
پس از این ماجرا، این بار یهودیان از هر سو به قانون تغییر قبله اعتراض کردند و از این جهت بر ضد اسلام به تبلیغ پرداختند.
در این شرایط، بین آنها و پیامبر (ص) توافق شد که این مسئله در یک جلسه بحث آزاد مطرح گردد.
سوالات یهود و پاسخهای پیامبر اکرم(ص)
جمعی از یهود در آن جلسه شرکت کردند و پس از برقراری جلسه، نخست یهود سخن را به دست گرفته و به صورت سؤال چنین گفتند:
شما بیش از یک سال که به مدینه آمدهاید، به سمت بیتالمقدس نماز میخواندید، ولی اکنون از آن منحرف شده و به سمت کعبه نماز میخوانید. لطفاً بفرمایید نمازهایی که به سوی بیتالمقدس میخواندید، درست بوده یا باطل بوده است؟
اگر درست بوده، قهراً عمل دوم شما باطل است و اگر باطل بوده، ما چگونه به اعمال دیگر شما که در حال تغییر است اطمینان پیدا کنیم که همچون قبله فعلی شما باطل نباشد؟!
پیامبر فرمود: هر دو قبله، هر کدام در جای خود، درست و حق بوده است. در این چند ماه، نماز خواندن به سمت بیتالمقدس حق بود و اینک ما از طرف خدا مأمور شدهایم که خانه کعبه را قبله خود قرار دهیم...
«وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَیْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ عَلِیمٌ»
«مشرق و مغرب از آنِ خداست و به هر سو رو کنید، خدا آنجاست؛ خداوند بینیاز و داناست.» (بقره، ۱۱۵)
جمعیت یهود گفتند: ای محمد! آیا برای خدا «بداء» حاصل شد؟ (یعنی موضوعی برای او در سابق مخفی بود و اکنون آشکار شد و از دستور قبل پشیمان شده و دستور دیگری داد و بر این اساس قبله جدیدی معین کرد؟) اگر چنین بگویی، خدا را همچون یک انسان نادان و پشیمانشده فرض کردهای؟!
پیامبر فرمود: «بداء» به این معنا برای خدا نیست. خدا آگاه و قادر مطلق است؛ خطایی از او سر نمیزند که بعد پشیمان گردد و تجدید نظر کند و هیچ چیزی مانع سر راه او نیست تا به خاطر آن وقتها را عوض یا بدل نماید.
از شما میپرسم: آیا انسان بیمار سالم نمیشود؟ یا انسان سالم رنجور و بیمار نمیگردد؟ یا زنده نمیمیرد؟ و زمستان تابستان نمیشود؟ آیا خداوند که اینگونه امور را تبدیل به امور دیگر میکند، برایش «بداء» حاصل میشود؟!
جمعیت یهود گفتند: نه، در این امور «بداء» نیست.
پیامبر فرمود: تغییر قبله نیز از همین قبیل است. خداوند در هر زمان، بر حسب مصالح بندگان، دستور خاصی دارد. هر کس اطاعت کند پاداش میبرد و گرنه مجازات خواهد شد. نباید با صلاح و تدبیر خدا مخالفت کرد.
سؤال دیگر من از شما این است: آیا شما در روز شنبه کارهای خود را تعطیل نمیکنید؟ و آیا روز بعد از شنبه دوباره مشغول کار نمیشوید؟ کدامیک از این دو عمل حق است؟ آیا اولی حق است و دومی باطل، یا به عکس، اولی باطل است و دومی حق، یا هر دو باطل است و یا هر دو حق است؟!
جمعیت یهود گفتند: هر دو حق است.
پیامبر فرمود: من هم میگویم هر دو حق است؛ قبله قرار دادن سمت بیتالمقدس در ماهها و سالهای قبل حق بود، ولی اکنون قبله قرار دادن کعبه حق است.
شما مانند انسانهای بیمار هستید و خداوند طبیب حاذق شماست. صلاح و خیر بیمار در این است که از طبیب حاذق پیروی کند و دستور او را بر خواهشهای نفسانی مقدم بدارد.
نقل شده شخصی از امام حسن عسکری (ع)، ناقل این مناظره، پرسید: چرا از همان نخست قبله مسلمانان کعبه نشد؟
امام در پاسخ فرمود: خداوند در قرآن (آیه ۱۴۳ بقره) جواب این سؤال را داده است. آیه را خواند که مضمونش این است: حکم مزبور از این روست که مؤمنان از مشرکان شناخته شوند و صفوفشان از یکدیگر جدا گردد؛ زیرا خانه کعبه در آن زمان مرکز بتهای مشرکان بوده و در برابر آن مشرکان به سجده میافتادند.
لذا دستور داده شد که مسلمانان موقتاً به سمت بیتالمقدس نماز بخوانند و صفوف خود را از مشرکان جدا سازند. اما هنگامی که به مدینه هجرت کردند و تشکیل ملت و حکومت مستقلی دادند و صفوف آنها از دیگران مشخص شد، دیگر ادامه این وضع ضرورت نداشت؛ لذا مسلمانان به سوی کعبه متوجه شدند.
بدیهی است که نماز خواندن به سمت بیتالمقدس در آغاز، برای افراد تازهمسلمان که هنوز رسوبات دوران شرک در آنها بود، کار آسانی نبود. آنها به وسیله این دستور تربیت و آزمایش شدند تا به عادتشکنی و قطع پیوندهای جاهلی خو بگیرند و معلوم است که تا انسان شکننده عادات و رسومهای باطل نباشد، نمیتواند
کاملاً به حق جذب گردد. در حقیقت، توجه به بیتالمقدس در آغاز، یک حرکت و جنبش فکری و معنوی بود و اسلام بدین وسیله محیطزدگی را نابود کرد، اما در مدینه دیگر این مصالح نبود یا مصالح توجه به کعبه بیشتر بود.
منبع: احتجاج طبرسی، ج۱، ص۴۴
نظر شما